Periodiciteit en tijdsafhankelijke parameters

Wat is periodiciteit?

Echte processen verlopen niet altijd hetzelfde. De klantenservice krijgt tijdens kantooruren meer telefoontjes. In de productie zijn er verschillende diensten met elk een andere personeelsbezetting. In de detailhandel zijn er seizoenspieken.

Met periodiciteit bepaal je wanneer specifieke simulatieregels gelden. In plaats van één algemene waarde kun je verschillende parameters instellen voor verschillende perioden:

• Werkdagen tegenover weekenden
• Ochtenddienst tegenover avonddienst
• Hoogseizoen tegenover laagseizoen
• Kantooruren tegenover uren buiten werktijd

Zo gedraagt de simulatie zich realistisch op verschillende tijdstippen en onder verschillende omstandigheden.

Waarom periodiciteit belangrijk is

Neem een eenvoudig voorbeeld: het modelleren van klantenaankomsten.

Zonder periodiciteit:

• 10 klanten per uur, 24 uur per dag en 7 dagen per week

Met periodiciteit:

• 25 klanten per uur, op werkdagen van 09:00 tot 18:00
• 15 klanten per uur, op werkdagen van 18:00 tot 21:00
• 5 klanten per uur in het weekend
• 2 klanten per uur ’s nachts

Het tweede model geeft realistische vraagpatronen weer die invloed hebben op wachtrijen, het gebruik van bronnen en de doorvoer.

Beschikbare periodiciteitstypen

ProcessMind ondersteunt negen periodiciteitstypen. Elk type bepaalt wanneer een regel geldt:

Type	Parameters	Beschrijving
Altijd	(geen)	De regel geldt altijd, zonder variatie
Standaard	(geen)	Terugvalregel wanneer geen andere tijdsafhankelijke regel van toepassing is
Vaste periode	startDateTime, endDateTime	Eenmalige periode (niet terugkerend)
Elke dag	startTime, endTime	Elke dag dezelfde uren
Elke werkdag	startTime, endTime	Alleen van maandag tot en met vrijdag
Elke weekenddag	startTime, endTime	Alleen op zaterdag en zondag
Elke week	startDay, startTime, endDay, endTime	Wekelijks terugkerend, kan meerdere dagen beslaan
Elke maand	startDayOfMonth, startTime, endDayOfMonth, endTime	Maandelijks terugkerend patroon
Elk jaar	startMonth, startDayOfMonth, startTime, endMonth, endDayOfMonth, endTime	Jaarlijks of seizoensgebonden patroon

Periodiciteitstypen in detail

Altijd

De eenvoudigste optie: de regel geldt altijd, zonder variatie.

Gebruik dit wanneer: de parameter niet afhankelijk is van het tijdstip of wanneer je een eenvoudige basissimulatie maakt.

Standaard

Dit is een terugvalregel wanneer geen andere tijdsafhankelijke regel geldt op het huidige simulatiemoment.

Gebruik dit wanneer: je uitzonderingen voor specifieke tijdstippen wilt instellen en voor alle andere momenten een standaardwaarde wilt gebruiken.

Elke dag

De regel geldt op specifieke uren elke dag van de week.

Parameters:

• startTime: Tijd waarop de regel ingaat (bijvoorbeeld 09:00)
• endTime: Tijd waarop de regel eindigt (bijvoorbeeld 17:00)

Voorbeeld: Algemene kantooruren van 09:00 tot 17:00 gelden elke dag, ook in het weekend.

Elke werkdag

De regel geldt op specifieke uren alleen van maandag tot en met vrijdag.

Parameters:

• startTime: Tijd waarop de regel ingaat
• endTime: Tijd waarop de regel eindigt

Voorbeeld: De klantenservice is op werkdagen geopend van 08:00 tot 18:00. Voor het weekend gelden andere regels.

Elke weekenddag

De regel geldt op specifieke uren alleen op zaterdag en zondag.

Parameters:

• startTime: Tijd waarop de regel ingaat
• endTime: Tijd waarop de regel eindigt

Voorbeeld: In het weekend zijn de openingstijden van de klantenservice beperkt tot 10:00-16:00.

Elke week

De regel geldt binnen een periode die meerdere dagen per week kan beslaan. Dit is handig voor patronen die niet netjes binnen één dag vallen.

Parameters:

• startDay: Dag waarop de regel ingaat (maandag, dinsdag enz.)
• startTime: Tijd op de begindag
• endDay: Dag waarop de regel eindigt
• endTime: Tijd op de einddag

Voorbeeld: Drukke periode van woensdag 14:00 tot en met vrijdag 12:00.

Elke maand

De regel geldt op specifieke dagen elke maand.

Parameters:

• startDayOfMonth: Dag van de maand waarop de regel ingaat (1-31)
• startTime: Tijd op de begindag
• endDayOfMonth: Dag van de maand waarop de regel eindigt
• endTime: Tijd op de einddag

Voorbeeld: Drukte aan het einde van de maand, van de 25e om 08:00 tot en met de laatste dag om 23:59.

Elk jaar

De regel geldt elk jaar op specifieke datums jaarlijks.

Parameters:

• startMonth: Maand waarin de regel ingaat
• startDayOfMonth: Dag van de beginmaand
• startTime: Tijd op de begindag
• endMonth: Maand waarin de regel eindigt
• endDayOfMonth: Dag van de eindmaand
• endTime: Tijd op de einddag

Voorbeeld: Drukte in de detailhandel rond de feestdagen, van 15 november 00:00 tot en met 31 december 23:59.

Vaste periode

De regel geldt binnen een specifieke periode met een begin- en einddatum en -tijd en keert niet terug. Gebruik dit voor eenmalige gebeurtenissen.

Parameters:

• startDateTime: Exacte begin- en einddatum en -tijd
• endDateTime: Exacte einddatum en -tijd

Voorbeeld: De week van de productlancering, van 15 tot en met 22 maart 2025, met speciale verwerkingsregels.

Meerdere regels combineren

Periodiciteit komt vooral van pas wanneer je meerdere regels combineert. Je kunt verschillende parameters instellen voor verschillende tijdstippen en omstandigheden. De simulatie bepaalt op elk moment welke regel geldt.

Voorbeeld: verwerkingstijd bij meerdere diensten

Neem een productieproces met verschillende verwerkingstijden per dienst:

Regelnaam	Periodiciteit	Verwerkingstijdverdeling
Dagdienst	Elke werkdag, 08:00-16:00	Normaal(30 min, 5 min)
Avonddienst	Elke werkdag, 16:00-00:00	Normaal(45 min, 10 min)
Weekendploeg	Elke weekenddag, 10:00-18:00	Normaal(60 min, 15 min)
Nacht/standaard	Standaard	Normaal(90 min, 20 min)

De dagdienst werkt het snelst, met een volledige bezetting en uitgeruste medewerkers. ’s Avonds gaat het langzamer door minder toezicht. In het weekend is de bezetting minimaal en duurt het werk het langst. De standaardregel geldt ’s nachts.

Regelprioriteit

Als meerdere regels van toepassing kunnen zijn:

1. Regels worden beoordeeld in de volgorde waarin ze in de configuratie staan
2. De eerste regel die van toepassing is wordt gebruikt (de bovenste regel heeft voorrang)
3. Standaardregels gelden alleen als geen andere regel van toepassing is

Tip: zet specifieke regels boven algemene regels. Plaats “Elke werkdag” vóór “Elke dag” als werkdagen anders moeten verlopen dan weekenden.

Waar je periodiciteit kunt gebruiken

Je kunt periodiciteit toepassen op veel simulatieparameters:

Parameter	Gebruik van periodiciteit
Case-aankomsten	Meer aankomsten tijdens kantooruren, minder ’s nachts
Verwerkingstijden	Snellere verwerking met volledige bezetting, langzamer bij beperkte bezetting
Broncapaciteit	Meer medewerkers tijdens piekuren, minimale bezetting ’s nachts
Overslaankansen	Andere routeringsregels in het weekend of op feestdagen
Gateway-kansen	Andere beslissingen op verschillende momenten van de dag

Praktijkvoorbeeld: klantenservicecentrum

Dit voorbeeld laat zien hoe periodiciteit voor meerdere parameters werkt in een simulatie van een klantenservicecentrum:

Aankomstfrequentie instellen

Periodiciteit	Aankomstfrequentie
Elke werkdag 09:00-18:00	Poisson(50 per uur)
Elke werkdag 18:00-22:00	Poisson(20 per uur)
Elke weekenddag 10:00-16:00	Poisson(15 per uur)
Standaard	Poisson(5 per uur)

Veel aankomsten tijdens kantooruren, een gemiddelde drukte in de avond en weinig aankomsten in het weekend en ’s nachts.

Verwerkingstijd instellen

Periodiciteit	Verdeling
Elke werkdag 09:00-17:00	Triangular(10, 20, 45 min)
Elke weekenddag	Triangular(20, 40, 90 min)
Standaard	Triangular(30, 60, 120 min)

De verwerking gaat het snelst bij volledige bezetting en duurt langer in het weekend en buiten kantooruren.

Personeelscapaciteit instellen

Periodiciteit	Beschikbare medewerkers
Elke werkdag 09:00-18:00	10 medewerkers
Elke werkdag 18:00-22:00	4 medewerkers
Elke weekenddag 10:00-16:00	3 medewerkers
Standaard	1 medewerker

Tijdens kantooruren is het team volledig bezet, daarbuiten is de bezetting lager.

Zo werkt het samen

Dinsdag om 10:00:

• Er komen 50 cases per uur binnen
• De verwerking volgt de snelle driehoekige verdeling
• Er zijn 10 medewerkers beschikbaar

Dinsdag om 20:00:

• Er komen 20 cases per uur binnen
• De verwerking volgt de standaardverdeling, die langzamer is
• Er zijn maar 4 medewerkers beschikbaar

Zaterdag om 14:00:

• Er komen 15 cases per uur binnen
• De verwerking volgt de weekendverdeling
• Er zijn 3 medewerkers beschikbaar

Aanbevolen werkwijzen

1. Begin met Standaard

Stel altijd eerst de regel Standaard in. Zo is er een regel voor momenten die niet expliciet door andere regels worden afgedekt.

2. Werk van algemeen naar specifiek

Begin met brede patronen, zoals werkdagen tegenover weekenden. Voeg daarna zo nodig specifiekere regels toe, bijvoorbeeld voor afzonderlijke diensten.

3. Houd het eerst eenvoudig

Begin met een eenvoudig onderscheid tussen werkdagen en weekenden. Voeg daarna pas details per uur of seizoen toe. Je kunt de configuratie later altijd verder verfijnen.

4. Baseer patronen op data

Analyseer waar mogelijk historische data om te zien welke patronen zich echt voordoen. Bekijk aankomstfrequenties, verwerkingstijden en personeelsbezetting per uur en per dag van de week.

5. Test uitzonderingssituaties

Controleer of de regels op overgangsmomenten goed werken:

• Wat gebeurt er precies om 17:00, wanneer de dienst wisselt?
• Wordt middernacht goed afgehandeld?
• Werken regels voor het einde van de maand ook in maanden met een ander aantal dagen?

6. Leg je regels vast

Complexe periodiciteitsinstellingen zijn later soms lastig te begrijpen. Leg vast waarom elke regel bestaat en welk patroon in de bedrijfsvoering ermee wordt weergegeven.

Volgende stappen

Bronnen

Gebruik periodiciteit om te modelleren hoe de broncapaciteit in de tijd verandert.