Periyodiklik ve zamana göre değişen parametreler
Periyodiklik nedir?
Gerçek süreçler her zaman aynı şekilde işlemez. Müşteri hizmetleri çalışma saatlerinde daha fazla çağrı alır. Üretim, farklı personel sayılarıyla farklı vardiyalarda çalışır. Perakendede mevsimsel yoğunluklar görülür.
Periyodiklik, belirli simülasyon kurallarının ne zaman uygulanacağını tanımlamanızı sağlar. Tek bir genel değer kullanmak yerine farklı zaman aralıkları için farklı parametreler belirleyebilirsiniz:
- Hafta içi ve hafta sonu
- Sabah vardiyası ve akşam vardiyası
- Yoğun sezon ve sezon dışı dönem
- Çalışma saatleri ve mesai dışı saatler
Bu sayede simülasyonunuz farklı zaman bağlamlarında gerçeğe uygun şekilde çalışır.
Periyodiklik neden önemlidir?
Basit bir örnek düşünün: müşteri gelişlerini modellemek.
Periyodiklik olmadan:
- Saatte 10 müşteri, 7 gün 24 saat
Periyodiklik ile:
- Saatte 25 müşteri, hafta içi 09.00-18.00
- Saatte 15 müşteri, hafta içi 18.00-21.00
- Saatte 5 müşteri, hafta sonu
- Saatte 2 müşteri, gece boyunca
İkinci model, kuyrukları, kaynak kullanımını ve işlem hacmini etkileyen gerçekçi talep örüntülerini yansıtır.
Kullanılabilir periyodiklik türleri
ProcessMind, her biri bir kuralın ne zaman uygulanacağını tanımlayan dokuz periyodiklik türünü destekler:
| Tür | Parametreler | Açıklama |
|---|---|---|
| Her zaman | (yok) | Kural her zaman uygulanır, değişiklik yoktur |
| Varsayılan | (yok) | Başka bir zamana dayalı kural eşleşmediğinde kullanılan geri dönüş kuralı |
| Sabit dönem | startDateTime, endDateTime | Tek seferlik dönem, yinelenmez |
| Her gün | startTime, endTime | Her gün aynı saatler |
| Her hafta içi | startTime, endTime | Yalnızca pazartesi-cuma |
| Her hafta sonu günü | startTime, endTime | Yalnızca cumartesi ve pazar |
| Her hafta | startDay, startTime, endDay, endTime | Haftalık yinelenir, birden fazla güne yayılabilir |
| Her ay | startDayOfMonth, startTime, endDayOfMonth, endTime | Aylık yinelenen örüntü |
| Her yıl | startMonth, startDayOfMonth, startTime, endMonth, endDayOfMonth, endTime | Yıllık veya mevsimsel örüntü |
Periyodiklik türleri ayrıntılı olarak
Her zaman
En basit seçenek: Kural, değişiklik olmadan her zaman uygulanır.
Şu durumlarda kullanın: Parametre zamana göre gerçekten değişmiyorsa veya basit bir temel simülasyon oluşturuyorsanız.
Varsayılan
Başka bir zamana dayalı kural geçerli simülasyon zamanıyla eşleşmediğinde geri dönüş kuralı olarak kullanılır.
Şu durumlarda kullanın: Belirli zamanlar için istisnalar tanımlamak ve diğer tüm zamanlarda varsayılan bir değer kullanmak istiyorsanız.
Her zaman bir Varsayılan ekleyin
Birden fazla periyodiklik kuralı kullanırken, zamana dayalı kurallarınızdaki boşlukları kapsamak için her zaman bir Varsayılan kural ekleyin. Böylece belirli bir kural eşleşmediğinde beklenmeyen davranışları önlersiniz.
Her gün
Kural, haftanın her günü belirli saatlerde uygulanır.
Parametreler:
startTime: Kuralın başladığı saat, örneğin 09.00endTime: Kuralın sona erdiği saat, örneğin 17.00
Örnek: Genel çalışma saatleri olan 09.00-17.00 aralığı, hafta sonları dahil her gün uygulanır.
Her hafta içi
Kural, yalnızca pazartesiden cumaya belirli saatlerde uygulanır.
Parametreler:
startTime: Kuralın başladığı saatendTime: Kuralın sona erdiği saat
Örnek: Müşteri hizmetleri hafta içi 08.00-18.00 arasında çalışır; hafta sonu için farklı kurallar uygulanır.
Her hafta sonu günü
Kural, yalnızca cumartesi ve pazar belirli saatlerde uygulanır.
Parametreler:
startTime: Kuralın başladığı saatendTime: Kuralın sona erdiği saat
Örnek: Hafta sonlarında 10.00-16.00 arasında azaltılmış destek saatleri uygulanır.
Her hafta
Kural, her hafta içinde birden fazla güne yayılabilen bir zaman aralığında uygulanır. Bu, tek bir güne tam olarak uymayan örüntüler için kullanışlıdır.
Parametreler:
startDay: Kuralın başladığı gün, pazartesi, salı vb.startTime: Başlangıç günündeki saatendDay: Kuralın sona erdiği günendTime: Bitiş günündeki saat
Örnek: Çarşamba 14.00’ten cuma 12.00’ye kadar yüksek hacimli dönem.
Her ay
Kural, her ay belirli günlerde uygulanır.
Parametreler:
startDayOfMonth: Kuralın başladığı ay günü, 1-31startTime: Başlangıç günündeki saatendDayOfMonth: Kuralın sona erdiği ay günüendTime: Bitiş günündeki saat
Örnek: Ay sonu işlem yoğunluğu, ayın 25’inde 08.00’de başlar ve son gün 23.59’a kadar sürer.
Her yıl
Kural, her yıl belirli tarihlerde uygulanır.
Parametreler:
startMonth: Kuralın başladığı aystartDayOfMonth: Başlangıç ayının günüstartTime: Başlangıç günündeki saatendMonth: Kuralın sona erdiği ayendDayOfMonth: Bitiş ayının günüendTime: Bitiş günündeki saat
Örnek: Tatil dönemi perakende yoğunluğu, 15 Kasım 00.00’dan 31 Aralık 23.59’a kadar sürer.
Sabit dönem
Kural, belirli bir tarih ve saat aralığında uygulanır, yinelenmez. Bunu tek seferlik olaylar için kullanın.
Parametreler:
startDateTime: Kesin başlangıç tarihi ve saatiendDateTime: Kesin bitiş tarihi ve saati
Örnek: Özel işleme kurallarının uygulandığı ürün lansmanı haftası, 15-22 Mart 2025.
Birden fazla kuralı birleştirme
Periyodikliğin asıl faydası, birden fazla kuralın birleştirilmesiyle ortaya çıkar. Farklı zaman bağlamları için farklı parametreler tanımlayabilir, simülasyonun her anda hangi kuralın geçerli olduğunu değerlendirmesini sağlayabilirsiniz.
Örnek: Birden fazla vardiyada işlem süresi
Vardiyaya göre farklı işlem sürelerine sahip bir üretim sürecini düşünün:
| Kural adı | Periyodiklik | İşlem süresi dağılımı |
|---|---|---|
| Gündüz vardiyası | Her hafta içi, 08.00-16.00 | Normal(30 dk, 5 dk) |
| Akşam vardiyası | Her hafta içi, 16.00-00.00 | Normal(45 dk, 10 dk) |
| Hafta sonu ekibi | Her hafta sonu günü, 10.00-18.00 | Normal(60 dk, 15 dk) |
| Gece veya varsayılan | Varsayılan | Normal(90 dk, 20 dk) |
Gündüz vardiyası en hızlıdır, çünkü personel tam kadrodur ve çalışanlar dinçtir. Akşam vardiyası daha yavaştır, çünkü gözetim azalır. Hafta sonu en yavaştır, çünkü asgari kadroyla çalışılır. Varsayılan kural gece saatlerini kapsar.
Kural önceliği
Birden fazla kuralın eşleşme olasılığı olduğunda:
- Kurallar yapılandırmanızda tanımlandıkları sırayla değerlendirilir
- İlk eşleşen kural kullanılır, üstteki kural önceliklidir
- Varsayılan kurallar yalnızca başka hiçbir kural uygulanmadığında eşleşir
İpucu: Daha özel kuralları genel kuralların üzerine yerleştirin. Hafta içinin hafta sonundan farklı davranmasını istiyorsanız “Her hafta içi” kuralını “Her gün” kuralından önce ekleyin.
Periyodiklik nerede kullanılır?
Periyodiklik birçok simülasyon parametresine uygulanabilir:
| Parametre | Periyodiklik kullanım alanı |
|---|---|
| Vaka gelişleri | Çalışma saatlerinde daha yüksek, gece daha düşük geliş oranları |
| İşlem süreleri | Tam kadroyla daha hızlı, azaltılmış saatlerde daha yavaş işlem |
| Kaynak kapasitesi | Yoğun saatlerde daha fazla personel, gece asgari kadro |
| Atlama olasılıkları | Hafta sonlarında veya tatillerde farklı yönlendirme kuralları |
| Gateway olasılıkları | Günün saatine göre farklı karar örüntüleri |
Uygulamalı örnek: Müşteri destek merkezi
Aşağıda, müşteri desteği simülasyonunda periyodikliğin birden fazla parametrede nasıl çalıştığını gösteren gerçekçi bir örnek yer alır:
Geliş oranı yapılandırması
| Periyodiklik | Geliş oranı |
|---|---|
| Her hafta içi 09.00-18.00 | Poisson(saatte 50) |
| Her hafta içi 18.00-22.00 | Poisson(saatte 20) |
| Her hafta sonu günü 10.00-16.00 | Poisson(saatte 15) |
| Varsayılan | Poisson(saatte 5) |
Çalışma saatlerinde yüksek hacim, akşamları orta düzeyde trafik, hafta sonu ve gece ise düşük hacim görülür.
İşlem süresi yapılandırması
| Periyodiklik | Dağılım |
|---|---|
| Her hafta içi 09.00-17.00 | Üçgensel(10, 20, 45 dk) |
| Her hafta sonu günü | Üçgensel(20, 40, 90 dk) |
| Varsayılan | Üçgensel(30, 60, 120 dk) |
En hızlı işlem, personelin en yoğun olduğu dönemde gerçekleşir; hafta sonlarında ve mesai dışında yavaşlar.
Personel kapasitesi yapılandırması
| Periyodiklik | Kullanılabilir temsilciler |
|---|---|
| Her hafta içi 09.00-18.00 | 10 temsilci |
| Her hafta içi 18.00-22.00 | 4 temsilci |
| Her hafta sonu günü 10.00-16.00 | 3 temsilci |
| Varsayılan | 1 temsilci |
Çalışma saatlerinde tam kadro, diğer zamanlarda azaltılmış kapsam bulunur.
Birlikte nasıl çalışır?
Salı günü saat 10.00’da:
- Gelişler saatte 50 oranını kullanır
- İşlem, hızlı üçgensel dağılımı kullanır
- 10 temsilci kullanılabilir
Salı günü saat 20.00’de:
- Gelişler saatte 20’ye düşer
- İşlem, varsayılan ve daha yavaş dağılımı kullanır
- Yalnızca 4 temsilci kullanılabilir
Cumartesi günü saat 14.00’te:
- Gelişler saatte 15’tir
- İşlem, hafta sonu dağılımını kullanır
- 3 temsilci kullanılabilir
En iyi uygulamalar
1. Varsayılanla başlayın
Önce her zaman Varsayılan kuralınızı tanımlayın. Böylece diğer kuralların açıkça ele almadığı tüm zamanlar için kapsam sağlarsınız.
2. Genelden özele ilerleyin
Geniş örüntülerle, hafta içi ve hafta sonu ayrımıyla başlayın; ardından gerektiğinde tek tek vardiya saatleri gibi daha özel kurallar ekleyin.
3. Başlangıçta basit tutun
Saatlik veya mevsimsel ayrıntılar eklemeden önce basit hafta içi ve hafta sonu ayrımlarıyla başlayın. Karmaşıklığı daha sonra artırabilirsiniz.
4. Örüntüleri verilere dayandırın
Mümkün olduğunda gerçek örüntüleri anlamak için geçmiş verilerinizi analiz edin. Geliş oranlarını, işlem sürelerini ve personel sayısını saat ve haftanın günü bazında inceleyin.
5. Uç durumları test edin
Kurallarınızın geçiş zamanlarını doğru şekilde ele aldığını doğrulayın:
- Vardiya değiştiğinde tam olarak 17.00’de ne olur?
- Gece yarısı doğru şekilde ele alınıyor mu?
- Ay sonu kuralları, farklı uzunluktaki aylarda çalışıyor mu?
6. Kurallarınızı belgeleyin
Karmaşık periyodiklik yapılandırmalarını daha sonra anlamak zor olabilir. Her kuralın neden var olduğunu ve hangi iş örüntüsünü temsil ettiğini belgeleyin.