Proces analyseren: praktische gids met Process Mining

De kloof tussen data en inzichten

”Gebruik Process Mining en de inzichten komen vanzelf!” Dat hoor je vaak. Maar de werkelijkheid is: inzichten vallen niet uit de lucht. Moderne Process Mining-tools zoals ProcessMind ontdekken je processen automatisch en berekenen kengetallen, maar die cijfers vertalen naar concrete verbeteringen kost tijd en vakmanschap.

AI-gestuurde aanbevelingen leveren je tegenwoordig inzichten op waar je vroeger uren handwerk voor nodig had. De AI-aanbevelingen van ProcessMind brengen mogelijke knelpunten en verbetermogelijkheden automatisch naar boven. Maar ook mét AI moet je de analyse nog steeds in de juiste richting sturen.

Sommigen hebben een natuurlijk gevoel voor data-analyse. Anderen weten niet waar te beginnen. In beide gevallen helpt deze gids je meer uit je Process Mining-data te halen. We zoomen in op de analysefase: je hebt dashboards—wat doe je daar nu mee?

Deze blog maakt deel uit van onze serie over procesverbetering. Bekijk ook onze gidsen over verbeteringen implementeren en continu monitoren voor de volledige verbetercyclus.

Stap 2: Verken de data

Nu je je dashboards begrijpt, is het tijd om te verkennen. In deze fase zoek je nog niets specifieks. Je raakt vertrouwd met de data en ontdekt wat opvalt.

Begin met procesanimaties

Procesanimaties zijn de snelste manier om te zien hoe je proces écht loopt:

• Bekijk hoe cases door het proces stromen
• Zie waar opstoppingen ontstaan (bottlenecks)
• Herken lussen waarin cases heen en weer gaan (herwerk)
• Zie welke paden snelwegen zijn en welke omwegen

Laat de animatie een paar minuten lopen. Je ziet patronen die je in statische grafieken gemakkelijk mist.

Speel met filters

Gebruik filters om de data op verschillende manieren te bekijken:

• Tijdperiodes: Hoe verhoudt deze maand zich tot het vorige kwartaal?
• Case-attributen: Gedragen verschillende klanttypen zich anders?
• Uitkomsten: Wat is anders aan succesvolle vs. problematische cases?

Elke filterwijziging onthult weer iets nieuws over je proces.

Verken dimensies

Gebruik selectors om te analyseren langs verschillende dimensies:

• Afdelingen of teams
• Regio’s of locaties
• Producttypen of dienstencategorieën
• Klantsegmenten

Je merkt vaak dat wat op één proces lijkt, in werkelijkheid meerdere processen zijn die onder één naam draaien.

Onderzoek procesvarianten

Elke case volgt een pad door je proces. Procesvarianten laten alle unieke paden zien en hoe vaak ze voorkomen:

• Wat is de “happy path” die de meeste cases volgen?
• Wat zijn de veelvoorkomende afwijkingen?
• Hoe verhouden de prestatiecijfers per variant zich?

Vaak zorgt een klein aantal varianten voor het merendeel van je cases, terwijl tientallen zeldzame varianten uitzonderingen en randgevallen zijn.

Vertel jezelf verhalen

Terwijl je verkent, probeer te verklaren wat je ziet. Bedenk verhalen over waarom bepaalde patronen bestaan:

• “Bestellingen uit deze regio duren langer omdat er extra goedkeuring nodig is"
• "Cases met dit kenmerk blijven vaak hangen in deze wachtrij"
• "Als dit gebeurt, dan zien we dit gevolg”

Die verhalen helpen je patronen te onthouden en hypotheses te vormen voor verder onderzoek.

Stap 4: Verdiepende analyse

Nu begint het echte graafwerk. Onderzoek elke prioritaire vraag systematisch met je Process Mining-tools.

Koppel vragen aan dashboards

Verschillende vragen vereisen verschillende analysetools:

Zoom systematisch in

Voor elke vraag:

1. Begin breed - Bekijk het totaalbeeld op het relevante dashboard
2. Pas filters toe - Isoleer de cases die je interesseren
3. Vergelijk segmenten - Wat verschilt er tussen goede en minder goede prestaties?
4. Bekijk uitschieters - Gebruik de case explorer voor extreme voorbeelden
5. Valideer patronen - Controleer of wat je ziet consistent is

Leg je bevindingen vast

Terwijl je inzichten opdoet:

• Maak screenshots van kernvisualisaties
• Noteer de gebruikte filters en instellingen
• Schrijf je interpretatie op
• Leg de potentiële zakelijke impact vast

Je kunt grafieken rechtstreeks uit ProcessMind exporteren voor gebruik in presentaties.

Los kritieke dataproblemen op

Is de datakwaliteit in deze fase een blokkade voor je analyse (en niet slechts onvolmaakt), pak het dan aan. Wees wel selectief: los alleen op wat antwoorden op je topvragen in de weg staat.

Veelgebruikte analysetechnieken

Hieronder vind je concrete analysetechnieken om veelgestelde procesvragen te beantwoorden. Elke techniek benut andere functies van ProcessMind om inzichten bloot te leggen.

Doorlooptijdanalyse

Doel: Begrijpen hoe lang cases duren en waar de tijd blijft.

Tools: Procesgrafiek met tijdstatistieken, grafieken voor tijdsverdeling

Zo pak je het aan:

1. Zet de metriek van de procesgrafiek op Gemiddelde doorlooptijd of Gemiddelde verwerkingstijd
2. Bekijk de cijfers op elke verbinding om te zien waar cases de meeste tijd doorbrengen
3. Zoek de langste overgangen (dikste/donkerste pijlen in de tijdweergave)
4. Maak onderscheid tussen verwerkingstijd (actief werk) en wachttijd (stilstand tussen stappen)

Waar let je op:

• Verbindingen met onverwacht hoge tijdwaarden
• Activiteiten waar cases “blijven liggen” voordat ze doorgaan
• Verschillen tussen mediaan en gemiddelde (duidt op uitschieters)
• Tijdspatronen per casetype, regio of andere dimensies

Kerninzicht: Lange doorlooptijden komen vaak door wachttijd, niet door verwerkingstijd. Een proces van 5 dagen kan soms maar 2 uur echt werk bevatten.

Knelpuntanalyse

Doel: Vind waar cases vastlopen of vertragen in je proces.

Tools: Process animation, process graph, grafieken met tijd per activiteit

Zo pak je het aan:

1. Process Animation: Bekijk de animatie en let op activiteiten waar de stippen zich ophopen. Die “filevorming” wijst op knelpunten waar cases wachten.

2. Process Graph: Schakel over naar tijdsstatistieken en zoek verbindingen met de langste doorlooptijden. Een hoge tijd op een inkomende verbinding betekent vaak dat cases vóór die activiteit in de wacht staan.

3. Staafgrafieken: Bekijk de grafiek “Time per Activity” om te zien welke activiteiten de meeste tijd opslokken.

Waar let je op:

• Ophopingen van cases bij specifieke activiteiten
• Activiteiten met hoge gemiddelde tijd maar lage verwerkingstijd (duidt op wachttijd)
• Stappen die naar knelpunten leiden (de stap is snel klaar, maar daarna moeten cases wachten)
• Variatie in tijd: sommige cases snel, andere extreem traag

Belangrijk inzicht: Knelpunten zitten vaak vóór de trage activiteit, niet erin. Een stap is zo gedaan, maar daarna staan cases in de rij voor de volgende.

Herwerkanalyse

Doel: Achterhalen waar cases terugvallen en stappen onnodig opnieuw worden uitgevoerd.

Tools: procesgrafiek, procesanimatie, variantanalyse

Zo pak je het aan:

1. Let op terugwijzende pijlen in de procesgrafiek (verbindingen van latere naar eerdere activiteiten)
2. Bekijk de procesanimatie met Show Tail ingeschakeld om cases tegen de normale stroom in te zien bewegen
3. Filter via het filterpaneel op cases met herhaalde activiteiten
4. Controleer in de variantanalyse paden waarin dezelfde activiteit meerdere keren voorkomt

Waar let je op?

• Activiteiten die cases meer dan één keer doorlopen
• Lussen tussen specifieke activiteiten (bijv. “Beoordelen” → “Corrigeren” → “Beoordelen”)
• Het percentage cases dat herwerk ervaart
• Hoeveel extra tijd herwerk aan het proces toevoegt

Belangrijk inzicht: Een beetje herwerk hoort erbij (kwaliteitscontroles, correcties), maar te veel herwerk wijst vaak op onduidelijke eisen, kwaliteitsproblemen of gebrekkige communicatie.

Conformance-analyse

Doel: Vergelijk wat er echt gebeurt met wat zou moeten gebeuren.

Tools: Process graph, variantanalyse, filters

Zo pak je het aan:

1. Definieer het “verwachte” pad door je proces (de happy flow)
2. Gebruik de process graph om te zien welk percentage cases dat pad volgt
3. Filter op afwijkende cases en onderzoek de oorzaak
4. Gebruik variantanalyse om alle verschillende paden te zien die cases nemen

Waar let je op:

• Activiteiten die altijd zouden moeten plaatsvinden maar soms worden overgeslagen
• Activiteiten die wel gebeuren maar niet zouden moeten (workarounds, handmatige fixes)
• Onverwachte paden tussen activiteiten
• Cases die voortijdig eindigen (halen het eindevent niet)

Belangrijk inzicht: Afwijkingen zijn niet altijd slecht. Soms wijzen workarounds op een betere manier van werken die de nieuwe standaard zou moeten worden.

Resourceanalyse

Doel: Begrijpen wie wat doet en hoe de werkbelasting is verdeeld.

Tools: selecties, filters, resourcegrafieken

Zo pak je het aan:

1. Gebruik selecties om het proces op te knippen per resource, team of afdeling
2. Vergelijk doorlooptijden en doorvoer tussen verschillende resources
3. Zoek naar scheve verdelingen in werkbelasting
4. Breng activiteiten in kaart waar specifieke resources of teams bij betrokken zijn

Waar let je op?

• Oneven verdeling van werk over resources
• Resources die structureel trager of juist sneller zijn dan anderen
• Overdrachtspatronen tussen teams of afdelingen
• Activiteiten die specifieke expertise vereisen (mogelijke kritieke afhankelijkheden)

Belangrijk inzicht: Prestatieverschillen tussen resources wijzen vaker op trainingsbehoefte, toolingproblemen of ontwerpfouten in het proces dan op individuele capaciteiten.

Volume- en trendanalyse

Doel: Inzicht krijgen in patronen in casevolume door de tijd heen.

Tools: tijdsfilters, trendgrafieken, periodevergelijking

Zo pak je het aan:

1. Gebruik periodefilters om verschillende tijdvakken te vergelijken
2. Bekijk volumetrends (neemt het aantal cases toe, af, of blijft het stabiel?)
3. Vergelijk dezelfde periode over verschillende jaren of kwartalen
4. Leg volumeveranderingen naast veranderingen in procesprestaties

Waar let je op?

• Seizoenspatronen (piekperiodes, rustige periodes)
• Trends die samenhangen met bedrijfsgebeurtenissen of wijzigingen
• Hoe volumeveranderingen doorlooptijd en kwaliteit beïnvloeden
• Vroege indicatoren die toekomstig volume voorspellen

Belangrijk inzicht: Prestatieproblemen kunnen het gevolg zijn van volumepieken, niet van het proces zelf. Inzicht in volumepatronen helpt bij capaciteitsplanning.

Padanalyse

Doel: Begrijpen welke routes cases door je proces nemen.

Tools: Procesgrafiek, variantanalyse, padfilters

Zo pak je het aan:

1. Bekijk de procesgrafiek en identificeer belangrijke beslispunten (splitsingen)
2. Controleer de percentages op elke uitgaande verbinding om de routering te begrijpen
3. Gebruik variantanalyse om alle unieke paden te zien en hoe vaak ze voorkomen
4. Filter op specifieke paden om prestaties te vergelijken

Waarop letten:

• Dominante paden versus randgevallen
• Prestatieverschillen tussen paden
• Paden die onverwacht lang of complex zijn
• Kansen om cases efficiënter te routeren

Kerninzicht: Vaak volgt 80% van de cases slechts een paar paden, terwijl tientallen varianten de overige 20% vormen. Richt je verbeterinspanningen eerst op paden met hoog volume.

Stap 6: Wat komt hierna

Je analyse is afgerond en je hebt de resultaten gepresenteerd. En nu?

Volg actiepunten op

Na je presentatie zijn er vaak:

• Verzoeken om extra analyse
• Besluiten over welke verbeteringen door te voeren
• Afspraken wie de veranderingen gaat trekken

Houd dit bij en zorg dat het niet wegzakt in de waan van de dag.

Koppel aan implementatie

Inzichten uit de analyse moeten leiden tot echte procesaanpassingen. Zie onze gids over procesoptimalisatie implementeren voor de praktische stappen om inzichten om te zetten in verbeteringen.

Richt monitoring in

Als de wijzigingen live staan, wil je toetsen of ze werken. Onze gids over continue procesmonitoring laat zien hoe je verbeteringen door de tijd heen volgt.

Documenteer voor de toekomst

Maak documentatie zodat anderen op je werk kunnen voortbouwen:

• Welke vragen zijn onderzocht
• Welke data is gebruikt (en de beperkingen)
• Welke inzichten zijn opgedaan
• Welke besluiten zijn genomen

Deze kennis is goud waard voor toekomstig analysewerk.

Vier je voortgang

Echte inzichten uit procesdata halen is een prestatie. Of je nu vermoedens bevestigt, verrassingen vindt of verbetermogelijkheden blootlegt, je levert waarde voor je organisatie.

Begin nu de cyclus opnieuw. Procesverbetering is continu, en er valt altijd meer uit je data te halen.

Aan de slag met ProcessMind

Klaar om je eigen processen te analyseren? ProcessMind maakt Process Mining toegankelijk met:

• Intuïtieve dashboards die inzichten snel zichtbaar maken
• AI-aanbevelingen die mogelijke knelpunten automatisch signaleren
• Interactieve case explorer voor diepgaande analyse
• Eenvoudige data-import uit Excel, CSV of databases

Start je gratis proefperiode en ontdek wat er écht in je processen gebeurt.

Gerelateerde bronnen:

• Wat is Process Mining? - Basisgids
• Een strategische gids voor datagedreven procesverbetering - DMAIC-framework
• Uitdagingen en best practices bij Process Mining - Zo voorkom je veelvoorkomende valkuilen