Procesverbetering technieken: Het complete overzicht voor 2026

Waarom procesverbetering nog steeds cruciaal is

Elke organisatie draait op processen. En in elk proces schuilt wel ergens verspilling, vertraging, herstelwerk of onnodige complexiteit.

Procesverbetering is de praktijk van het opsporen en oplossen van deze problemen. Dat klinkt simpel, maar door het enorme aanbod aan technieken en methodieken zie je soms door de bomen het bos niet meer. Er zijn talloze frameworks, certificeringen en afkortingen die het vaak ingewikkelder maken dan nodig.

Deze gids brengt helderheid. We behandelen elke belangrijke methodiek voor procesverbetering, leggen uit wat ze precies doen en helpen je bepalen welke aanpak zinvol is voor jouw situatie. Of je nu een digitale onderneming leidt of als teamlead overdrachtsmomenten wilt optimaliseren, hier vind je de juiste handvatten.

Weet je al wat process mining is? Ga dan direct naar de volledige lijst of spring meteen naar process mining en proces-simulatie om te zien hoe deze datagedreven technieken het verschil maken.

Hoe je deze lijst gebruikt

Elke onderstaande techniek bevat:

• De kern - Wat de techniek simpelweg inhoudt
• Belangrijkste concepten - De essenti
  
  le bouwstenen
• Ideaal voor - Waar deze techniek de meeste waarde toevoegt
• Let op - Veelvoorkomende valkuilen en beperkingen

Veel van deze technieken vertonen overlap. Lean Six Sigma is een hybride vorm, Kaizen is een principe dat in meerdere methodieken terugkomt en de Deming-cyclus (PDCA) is zowel een losse tool als onderdeel van grotere frameworks. Dat is logisch. Kies wat werkt voor jouw context en combineer waar nodig.

De klassieke methodieken

Deze frameworks bestaan al decennia. Ze zijn uitgebreid gedocumenteerd en vormen de basis van vrijwel al het moderne werk op het gebied van procesverbetering.

2. Six Sigma (DMAIC)

Six Sigma is een datagedreven methodiek die erop is gericht om procesvariatie en defecten tot een absoluut minimum te beperken. Het werd in de jaren ‘80 ontwikkeld door Motorola en populair gemaakt door GE. De naam verwijst naar het statistische doel van maximaal 3,4 defecten per miljoen kansen.

Het DMAIC-framework

Six Sigma hanteert een gestructureerde aanpak in vijf fasen:

Six Sigma gebruikt daarnaast DMADV (Define, Measure, Analyze, Design, Verify) voor het ontwerpen van volledig nieuwe processen.

Ideaal voor: Organisaties met meetbare kwaliteitsproblemen en processen met een hoog volume waarbij elke kleine fout telt.

Let op: Six Sigma vereist veel data en statistische kennis. De certificeringsstructuur (Green Belt, Black Belt) moet geen doel op zich worden. Voor kleine verbeteringen is de methodiek vaak te zwaar.

Voor een uitgebreide uitleg over DMAIC in combinatie met process mining, zie onze strategische gids voor datagedreven procesverbetering.

4. Total Quality Management (TQM)

Total Quality Management is een managementfilosofie die kwaliteit verankert in elk onderdeel van de organisatie. Het is geen losse tool, maar een integrale aanpak voor succes op de lange termijn door middel van klanttevredenheid.

TQM-principes

• Klantfocus - Kwaliteit wordt bepaald door de klant, niet door interne normen
• Volledige betrokkenheid - Iedereen in de organisatie werkt mee aan kwaliteit
• Procesgericht - De focus ligt op het verbeteren van processen, niet alleen op de output
• Datagedreven besluitvorming - Beslissingen op basis van feiten, niet op intu
  
  tie
• Continue verbetering - Kwaliteit is een doorlopende reis
• Systematische aanpak - Een ge
  
  ntegreerd managementsysteem verbindt alle elementen

Ideaal voor: Organisaties die streven naar een integrale kwaliteitscultuur. Vooral effectief in gereguleerde sectoren zoals de zorg of luchtvaart.

Let op: TQM is breed opgezet en kan daardoor vaag aanvoelen. Het vereist een lange adem en volledige toewijding van het leiderschap. Zonder cultuuromslag blijven resultaten vaak uit.

6. Lean Six Sigma

Lean Six Sigma combineert de focus op verspilling uit Lean met de focus op defectvermindering uit Six Sigma. Het idee: je hebt zowel snelheid (Lean) als kwaliteit (Six Sigma) nodig voor werkelijk uitmuntende processen.

Hoe ze elkaar aanvullen

Ideaal voor: Organisaties die al ervaring hebben met

n van de methodieken en een completere gereedschapskist willen. Veelgebruikt in de industrie, zorg en financi

le sector.

Let op: Lean Six Sigma-trajecten kunnen soms bureaucratisch worden als de focus te veel op de methodiek ligt en te weinig op het resultaat. Houd het pragmatisch.

8. 5 Whys-analyse

De 5 Whys is een techniek voor oorzaakanalyse. Wanneer zich een probleem voordoet, vraag je vijf keer (of vaker) “waarom?” om door de symptomen heen te dringen tot de onderliggende oorzaak.

Voorbeeld

De kernoorzaak is niet de late verzending, maar een kwetsbaarheid in het goedkeuringsproces. De oplossing is het aanwijzen van vervangers, niet het harder laten werken van de verzendafdeling.

Ideaal voor: Snel problemen oplossen, incidentanalyse en team-retrospectives. Eenvoudig genoeg om direct toe te passen zonder training.

Let op: De 5 Whys kan te simpel zijn voor complexe problemen met meerdere oorzaken. Het risico bestaat dat je slechts

n spoor volgt. Combineer het bij complexe zaken met tools zoals process mining voor het volledige beeld.

Moderne en datagedreven technieken

Deze benaderingen leunen zwaar op data, technologie en systeemdenken. Ze zijn bijzonder relevant voor digitale organisaties en datagedreven bedrijven.

10. Theory of Constraints (TOC)

De Theory of Constraints, ontwikkeld door Eliyahu Goldratt, stelt dat elk systeem ten minste

n beperking (bottleneck) heeft die de algehele prestaties belemmert. In plaats van alles tegelijk te verbeteren, richt je je volledig op deze beperking.

De vijf focusstappen

1. Identificeer de beperking - Vind de bottleneck die de doorvoer beperkt
2. Exploiteer de beperking - Haal het maximale eruit zonder extra middelen toe te voegen
3. Onderwerp alles aan de beperking - Stem alle andere activiteiten af op de bottleneck
4. Verhef de beperking - Voeg pas nu extra capaciteit of middelen toe
5. Herhaal - Zodra de beperking is opgelost, ontstaat er een nieuwe; vind deze

Waarom het werkt

TOC levert snel resultaat omdat alle energie wordt gericht op het punt dat er het meest toe doet. In plaats van je middelen te verspreiden over tientallen kleine initiatieven, los je

n ding op dat het hele systeem ophoudt.

Ideaal voor: Productieomgevingen, supply chains en elk systeem waar doorstroom essentieel is. Ook waardevol voor serviceprocessen waar bottlenecks voor achterstanden zorgen.

Let op: TOC kan te simpel zijn voor complexe processen met meerdere afhankelijke beperkingen. Bovendien is het niet altijd eenvoudig om de

chte beperking te vinden. Process mining helpt hierbij door feitelijk te tonen waar de opstoppingen zitten.

12. Process mining

Process mining is een datagedreven techniek die echte bedrijfsprocessen reconstrueert op basis van event log-data uit IT-systemen. In plaats van mensen te interviewen over hoe een proces verloopt (wat vaak een ge

dealiseerd beeld geeft), toont process mining de werkelijke flow, inclusief alle varianten, uitzonderingen en vertragingen.

Wat process mining doet

• Process Discovery - Maakt automatisch proceskaarten op basis van echte data
• Conformance Checking - Vergelijkt het echte proces met het ontworpen proces
• Performance Analysis - Identificeert bottlenecks, vertragingen en ineffici
  
  nties
• Root Cause Analysis - Wijst exact aan wat afwijkingen en problemen veroorzaakt
• Continuous Monitoring - Volgt de procesprestaties over een langere periode

Waarom dit de standaard verandert

De meeste bovenstaande technieken hebben

n zwak punt: ze vertrouwen op menselijke perceptie. Workshops en interviews leveren vaak een incompleet of te rooskleurig beeld op. Process mining haalt die subjectiviteit weg door direct naar de brondata te gaan.

Ideaal voor: Elke organisatie met digitale processen. Als je werkzaamheden worden vastgelegd in systemen zoals ERP, CRM of ticketingsystemen, kan process mining ze analyseren. Bijzonder krachtig voor Purchase-to-Pay, Order-to-Cash en incidentmanagement.

Let op: Process mining vereist gestructureerde data (case-ID, activiteit, timestamp). Het voorbereiden van deze data kan tijd kosten, maar zodra de verbinding staat, heb je continu inzicht.

Leer meer over process mining: Wat is process mining? | Je proces analyseren | Veelvoorkomende uitdagingen en best practices

14. Procesmodellering (BPMN)

Business Process Model and Notation (BPMN) is de internationale standaard voor procesmodellering. Het biedt een visuele taal om processen vast te leggen op een manier die begrijpelijk is voor de business en nauwkeurig genoeg voor technische implementatie.

Het belang van procesmodellering

• Gedeeld begrip - Een BPMN-diagram zorgt dat iedereen hetzelfde beeld heeft van het proces
• Gap-analyse - Vergelijk het huidige model (as-is) eenvoudig met de gewenste situatie (to-be)
• Standaardisatie - Modellen vormen de basis voor werkinstructies en trainingen
• Automatisering - BPMN-modellen kunnen direct workflow-engines aansturen

Modellering is op zichzelf geen verbetering, maar wel een onmisbare voorwaarde. Je kunt immers niet verbeteren wat je niet helder kunt beschrijven.

Ideaal voor: Het vastleggen van huidige en toekomstige processen. Het cre

ren van standaardprocedures en het communiceren van wijzigingen naar stakeholders.

Let op: Procesmodellen verouderen snel als ze niet worden bijgehouden. Het doel is niet een perfecte tekening, maar een beter proces. Overweeg tools die modellering koppelen aan process mining, zodat je modellen altijd verbonden blijven met de realiteit.

De juiste techniek kiezen

Met vijftien opties kan het lastig zijn om te kiezen. De beste keuze hangt af van je specifieke situatie.

De beste aanpak voor de meeste digitale organisaties? Start met process mining om te begrijpen wat er echt gebeurt, en pas vervolgens de juiste verbetertechniek toe op basis van wat de data laat zien. Zo investeer je je tijd daar waar het

cht telt, in plaats van af te gaan op aannames.

Begin bij de werkelijkheid

Veel pogingen tot procesverbetering lopen vast omdat ze starten met aannames in plaats van bewijs. Teams zijn vaak wekenlang bezig met workshops om processen uit hun hoofd in kaart te brengen, discussi

ren over wat er feitelijk gebeurt en gokken waar de problemen liggen.

Process mining slaat dat hele proces over.

Met ProcessMind koppel je jouw bestaande systemen en binnen enkele minuten zie je het daadwerkelijke proces: elke variant, elke bottleneck en elke vertraging. Vanuit daar kun je de verbetertechniek toepassen die het beste past, of dat nu Lean, Six Sigma, PDCA of iets heel anders is. Je start altijd vanuit feiten in plaats van meningen.

En wil je een verandering testen voordat je deze uitrolt? Met de simulatie-engine van ProcessMind modelleer je eerst de impact. Geen gegok, geen gehoop, maar pure data.

Klaar om je processen te zien zoals ze

cht zijn? Start je gratis proefperiode bij ProcessMind en breng datagedreven verbetering naar jouw organisatie.

Gerelateerde artikelen:

• Je proces analyseren - Zet procesdata om in concrete inzichten
• Procesoptimalisatie implementeren - Van inzicht naar tastbaar resultaat
• Continu monitoren van je proces - Houd verbeteringen op de lange termijn vast
• Strategische gids voor datagedreven procesverbetering - Het DMAIC-framework met process mining
• Automatiseringskansen vinden - De combinatie van process mining en RPA
• Wat is process mining? - Een uitgebreide introductie