Periyodiklik ve Zaman Değişkeni Parametreler
Periyod Nedir?
Gerçek süreçler her zaman aynı şekilde işlemez. Çağrı merkezleri mesai saatlerinde daha fazla çağrı alır. Üretimde farklı vardiyalar ve personel olur. Perakendede dönemsel yoğunluklar yaşanır.
Periyod, belirli simülasyon kurallarının ne zaman geçerli olacağını belirlemenizi sağlar. Tek bir global değer yerine, farklı zamanlar için farklı parametreler belirleyebilirsiniz:
- Hafta içi ve hafta sonu
- Sabah ve akşam vardiyası
- Yoğun sezon ve sakin dönem
- Mesai saatleri ve mesai sonrası
Bu sayede simülasyon farklı zamanlarda gerçekçi şekilde çalışır.
Periyod Neden Önemli?
Basit bir örnek: müşteri girişlerinin modellenmesi.
Periyod olmadan:
- Saatte 10 müşteri, 7/24
Periyod ile:
- Saatte 25 müşteri, hafta içi 09:00-18:00
- Saatte 15 müşteri, hafta içi 18:00-21:00
- Saatte 5 müşteri, hafta sonu
- Saatte 2 müşteri, gece
İkinci model, sırayı, kaynak kullanımını ve işlem miktarını etkileyen gerçek talep desenlerini yansıtır.
Kullanılabilir Periyod Tipleri
ProcessMind, bir kuralın ne zaman geçerli olacağını belirleyen dokuz periyod tipi sunar:
| Tip | Parametreler | Açıklama |
|---|---|---|
| Always | (none) | Kural tüm zamanlarda geçerli, değişmez |
| Default | (none) | Diğer zaman bazlı kural yoksa devreye girer |
| Fixed Period | startDateTime, endDateTime | Tek seferlik (tekrarsız) zaman aralığı |
| Each Day | startTime, endTime | Her gün aynı saatler |
| Each Weekday | startTime, endTime | Sadece Pazartesi-Cuma arası |
| Each Weekend Day | startTime, endTime | Sadece Cumartesi ve Pazar |
| Each Week | startDay, startTime, endDay, endTime | Haftalık tekrar, birden fazla gün kapsar |
| Each Month | startDayOfMonth, startTime, endDayOfMonth, endTime | Her ay tekrarlayan |
| Each Year | startMonth, startDayOfMonth, startTime, endMonth, endDayOfMonth, endTime | Yıllık veya sezonluk |
Periyod Tiplerinin Detayları
Always
En basit seçenek—kural tüm zamanlarda hiç değişmeden geçerlidir.
Kullanım zamanı: Parametreniz zamana göre değişmiyorsa ya da temel bir simülasyon kuruyorsanız kullanılır.
Default
Hiçbir zaman kuralı eşleşmezse yedek (varsayılan) olarak çalışır.
Kullanım zamanı: Belirli saatler için istisna belirleyip diğer zamanlarda varsayılanı kullanmak istiyorsanız uygulayın.
Always Include a Default
Birden fazla periyod kuralı ile çalışırken mutlaka bir Default kuralı olsun. Böylece boş aralıklar oluşmaz ve beklenmeyen sonuçlar önlenir.
Each Day
Kural, haftanın her günü belirli saatlerde geçerlidir.
Parametreler:
startTime: Başlangıç saati (örn. 09:00)endTime: Bitiş saati (örn. 17:00)
Örnek: Tüm günlerde (hafta sonu dahil) genel mesai saatleri 09:00-17:00 uygulanır.
Each Weekday
Kural, sadece Pazartesi-Cuma arasında, verilen saatlerde geçerli olur.
Parametreler:
startTime: Başlangıç saatiendTime: Bitiş saati
Örnek: Hafta içi müşteri hizmetleri 08:00-18:00 açık, hafta sonu için farklı kurallar tanımlı.
Each Weekend Day
Kural, yalnızca Cumartesi ve Pazar günlerinde belirli saatlerde geçerlidir.
Parametreler:
startTime: Başlangıç saatiendTime: Bitiş saati
Örnek: Hafta sonu destek saatleri 10:00-16:00 olarak kısıtlanır.
Each Week
Kural, her hafta birden fazla gün süren aralıklarda geçerlidir. Tek günle bitmeyen iş desenleri için uygundur.
Parametreler:
startDay: Başlangıç günü (örn. Pazartesi, Salı…)startTime: Başlangıç saatiendDay: Bitiş günüendTime: Bitiş saati
Örnek: Çarşamba 14:00’ten Cuma 12:00’ye kadar yüksek hacim dönemi.
Each Month
Kural, her ay belirli gün ve saatlerde geçerlidir.
Parametreler:
startDayOfMonth: Başlangıç günü (1-31)startTime: Başlangıç saatiendDayOfMonth: Bitiş günüendTime: Bitiş saati
Örnek: Ay sonu işlemleri 25’inden son güne (08:00-23:59) kadar yoğun olur.
Each Year
Kural, her yıl belirli tarihlerde geçerli olur.
Parametreler:
startMonth: Başlangıç ayıstartDayOfMonth: Başlangıç ayındaki günstartTime: Başlangıç saatiendMonth: Bitiş ayıendDayOfMonth: Bitiş ayındaki günendTime: Bitiş saati
Örnek: Tatil dönemi yoğunluğu 15 Kasım 00:00’dan 31 Aralık 23:59’a kadar sürer.
Sabit Dönem
Kural, belirli bir tarih ve saat aralığında (tekrarlanmayan) geçerlidir. Tek seferlik işlemler için kullanılır.
Parametreler:
startDateTime: Tam başlangıç tarihi ve saatiendDateTime: Tam bitiş tarihi ve saati
Örnek: 15-22 Mart 2025 ürün lansmanı haftasında özel kurallarla kullanım.
Birden Fazla Kuralı Birleştirmek
Periyodun asıl gücü, birden fazla kuralı bir araya getirmekten gelir. Farklı zamanlar için farklı parametreler tanımlayabilir, simülasyon her anda hangi kuralın uygulanacağını hesaplar.
Örnek: Çoklu Vardiya İşlem Süresi
Bir üretim sürecinde vardiyalara göre değişen işlem sürelerini göz önünde bulundurun:
| Kural Adı | Periyodiklik | İşlem Süresi Dağılımı |
|---|---|---|
| Gündüz Vardiyası | Her Hafta İçi, 08:00-16:00 | Normal(30 dk, 5 dk) |
| Akşam Vardiyası | Her Hafta İçi, 16:00-00:00 | Normal(45 dk, 10 dk) |
| Hafta Sonu Ekip | Her Hafta Sonu, 10:00-18:00 | Normal(60 dk, 15 dk) |
| Gece/Varsayılan | Varsayılan | Normal(90 dk, 20 dk) |
Gündüz vardiyası en hızlıdır (tam kadro, dinlenmiş çalışanlar). Akşamda daha yavaştır (daha az denetim). Hafta sonu en yavaş (asgari ekip). Varsayılan, gece saatlerini kapsar.
Kural Önceliği
Birden fazla kural eşleşirse:
- Kurallar, konfigürasyonda tanımlandıkları sırayla kontrol edilir
- İlk eşleşen kural uygulanır (en üstteki kazanır)
- Varsayılan kurallar sadece başka kural yoksa devreye girer
İpucu: Daha özel kuralları daha genel olanların üstüne koyun. Örneğin, hafta içi farklı davranış istiyorsanız “Her Hafta İçi”yi “Her Gün“‘den önce yazın.
Periyod Nerede Kullanılır?
Periyod pek çok simülasyon parametresine uygulanabilir:
| Parametre | Kullanım Senaryosu |
|---|---|
| Case Arrivals | Mesai saatlerinde yüksek, gece düşük giriş |
| Processing Times | Tam ekip hızlı işlem, az ekipte daha yavaş |
| Resource Capacity | Yoğun saatlerde fazla personel, gece minimum ekip |
| Skip Chances | Hafta sonu veya tatilde farklı yönlendirme |
| Gateway Probabilities | Farklı saatlerde farklı karar yapısı |
Kapsamlı Örnek: Müşteri Destek Merkezi
Aşağıda, bir müşteri destek simülasyonunda periyodun nasıl çalıştığını gösteren gerçekçi bir örnek görebilirsiniz:
Geliş Hızı Konfigürasyonu
| Periyod | Geliş Hızı |
|---|---|
| Each Weekday 09:00-18:00 | Poisson(saatte 50) |
| Each Weekday 18:00-22:00 | Poisson(saatte 20) |
| Each Weekend Day 10:00-16:00 | Poisson(saatte 15) |
| Default | Poisson(saatte 5) |
Mesai saatlerinde yüksek, akşam orta, hafta sonu/gece düşük hacim.
İşlem Süresi Ayarı
| Periyodiklik | Dağılım |
|---|---|
| Her Hafta İçi 09:00-17:00 | Triangular(10, 20, 45 dk) |
| Her Hafta Sonu Gün | Triangular(20, 40, 90 dk) |
| Varsayılan | Triangular(30, 60, 120 dk) |
Yoğun kadroda en hızlı, hafta sonu ve mesai dışında daha yavaş süreler olur.
Personel Kapasite Ayarı
| Periyodiklik | Müsait Agent Sayısı |
|---|---|
| Her Hafta İçi 09:00-18:00 | 10 agent |
| Her Hafta İçi 18:00-22:00 | 4 agent |
| Her Hafta Sonu 10:00-16:00 | 3 agent |
| Varsayılan | 1 agent |
Mesai saatlerinde tam kadro, diğer zamanlarda azalmış ekip vardır.
Birlikte Nasıl Çalışır
Bir Salı günü saat 10:00’da:
- Girişler 50/saat oranı ile işlenir
- İşlem hızlı üçgen dağılımla yapılır
- 10 agent müsait
Salı günü saat 20:00’de:
- Girişler 20/saat’e düşer
- İşlem varsayılan (daha yavaş) dağılımla yapılır
- Sadece 4 agent müsait
Cumartesi saat 14:00’te:
- Girişler 15/saat olur
- İşlem hafta sonu dağılımı ile yapılır
- 3 agent müsait
En İyi Uygulamalar
1. Default ile Başlayın
Önce Default kuralınızı tanımlayın. Böylece diğer kuralların kapsamadığı zaman aralıkları da güvence altına alınır.
2. Genel’den Özele Gidin
Önce geniş kurallarla başlayın (hafta içi/hafta sonu). Gerektikçe daha spesifik kurallar (vardiya saatleri) ekleyin.
3. Başlangıçta Basit Tutun
Önce hafta içi/hafta sonu ayrımı yapın. Detaylı saat ya da sezon kuralını sonradan ekleyebilirsiniz.
4. Desenleri Data ile Belirleyin
Mümkünse önce geçmiş datanızı inceleyin. Giriş oranlarını, işlem sürelerini ve personel dağılımını saat ve güne göre analiz edin.
5. Sınır Durumları Test Edin
Kurallarınız geçiş anlarında doğru çalışıyor mu kontrol edin:
- Vardiya değişimi tam 17:00’de ne oluyor?
- Gece yarısı doğru yakalanıyor mu?
- Farklı uzunluktaki aylarda ay sonu kuralı düzgün çalışıyor mu?
6. Kurallarınızı Dokümante Edin
Karmaşık periyodları ileride anlamak zor olabilir. Her kuralın neden ve hangi iş desenini kapsadığını belgeleyin.