Periyodiklik ve zamana bağlı parametreler

Periyodiklik nedir?

Gerçek süreçler her zaman aynı şekilde işlemez. Müşteri hizmetleri, mesai saatlerinde daha fazla çağrı alır. Üretimde farklı vardiyalarda farklı sayıda çalışan görev yapar. Perakendede ise mevsimsel yoğunluklar görülür.

Periyodiklik, belirli simülasyon kurallarının ne zaman uygulanacağını tanımlamanızı sağlar. Tek bir genel değer kullanmak yerine farklı zaman aralıkları için farklı parametreler belirleyebilirsiniz:

• Hafta içi ve hafta sonu
• Sabah ve akşam vardiyası
• Yoğun sezon ve sezon dışı dönem
• Mesai saatleri ve mesai saatleri dışı

Böylece simülasyon, farklı zaman koşullarında gerçekçi biçimde çalışır.

Periyodiklik neden önemlidir?

Müşteri girişlerini modellemeye ilişkin basit bir örneği ele alalım.

Periyodiklik olmadan:

• 7 gün 24 saat boyunca saatte 10 müşteri

Periyodiklik kullanıldığında:

• Hafta içi 09:00-18:00 arasında saatte 25 müşteri
• Hafta içi 18:00-21:00 arasında saatte 15 müşteri
• Hafta sonu saatte 5 müşteri
• Gece boyunca saatte 2 müşteri

İkinci model, kuyrukları, kaynak kullanımını ve işlem hacmini etkileyen gerçekçi talep örüntülerini yansıtır.

Kullanılabilir periyodiklik türleri

ProcessMind, her biri bir kuralın ne zaman uygulanacağını belirleyen dokuz periyodiklik türünü destekler:

Tür	Parametreler	Açıklama
Her zaman	(yok)	Kural her zaman uygulanır, değişiklik olmaz
Varsayılan	(yok)	Zamana bağlı başka bir kuralla eşleşme olmadığında uygulanan yedek kural
Sabit dönem	startDateTime, endDateTime	Tek seferlik dönem (tekrarlanmaz)
Her gün	startTime, endTime	Her gün aynı saatler
Her hafta içi günü	startTime, endTime	Yalnızca pazartesiden cumaya
Her hafta sonu günü	startTime, endTime	Yalnızca cumartesi ve pazar
Her hafta	startDay, startTime, endDay, endTime	Haftalık olarak tekrarlanır, birkaç güne yayılabilir
Her ay	startDayOfMonth, startTime, endDayOfMonth, endTime	Aylık olarak tekrarlanan örüntü
Her yıl	startMonth, startDayOfMonth, startTime, endMonth, endDayOfMonth, endTime	Yıllık veya mevsimsel örüntü

Periyodiklik türleri ayrıntılı olarak

Her zaman

En basit seçenek: Kural, hiçbir değişiklik olmadan her zaman uygulanır.

Şu durumlarda kullanın: Parametre zamana göre gerçekten değişmiyorsa veya basit bir temel simülasyon oluşturuyorsanız.

Varsayılan

Geçerli simülasyon zamanıyla eşleşen başka bir zamana bağlı kural olmadığında yedek kural olarak uygulanır.

Şu durumlarda kullanın: Belirli zamanlar için istisnalar tanımlayıp diğer tüm zamanlarda varsayılan bir değer kullanmak istiyorsanız.

Her gün

Kural, haftanın her günü belirli saatlerde uygulanır.

Parametreler:

• startTime: Kuralın başlama saati (ör. 09:00)
• endTime: Kuralın bitiş saati (ör. 17:00)

Örnek: Genel çalışma saatleri olan 09:00-17:00, hafta sonları dahil her gün uygulanır.

Her hafta içi günü

Kural, yalnızca pazartesiden cumaya belirli saatlerde uygulanır.

Parametreler:

• startTime: Kuralın başlama saati
• endTime: Kuralın bitiş saati

Örnek: Müşteri hizmetleri hafta içi 08:00-18:00 arasında çalışır; hafta sonları için farklı kurallar uygulanır.

Her hafta sonu günü

Kural, yalnızca cumartesi ve pazar belirli saatlerde uygulanır.

Parametreler:

• startTime: Kuralın başlama saati
• endTime: Kuralın bitiş saati

Örnek: Hafta sonları destek saatleri 10:00-16:00 ile sınırlıdır.

Her hafta

Kural, her hafta birkaç güne yayılabilen bir zaman aralığında uygulanır. Bu seçenek, tek bir güne sığmayan örüntüler için kullanışlıdır.

Parametreler:

• startDay: Kuralın başladığı gün (pazartesi, salı vb.)
• startTime: Başlangıç günündeki saat
• endDay: Kuralın bittiği gün
• endTime: Bitiş günündeki saat

Örnek: Yoğun dönem çarşamba 14:00’te başlar ve cuma 12:00’ye kadar sürer.

Her ay

Kural, her ayın belirli günlerinde uygulanır.

Parametreler:

• startDayOfMonth: Kuralın başladığı ayın günü (1-31)
• startTime: Başlangıç günündeki saat
• endDayOfMonth: Kuralın bittiği ayın günü
• endTime: Bitiş günündeki saat

Örnek: Ay sonu işlem yoğunluğu her ayın 25’inde 08:00’de başlar ve ayın son günü 23:59’a kadar sürer.

Her yıl

Kural, her yıl belirli tarihlerde uygulanır.

Parametreler:

• startMonth: Kuralın başladığı ay
• startDayOfMonth: Başlangıç ayındaki gün
• startTime: Başlangıç günündeki saat
• endMonth: Kuralın bittiği ay
• endDayOfMonth: Bitiş ayındaki gün
• endTime: Bitiş günündeki saat

Örnek: Tatil dönemi perakende yoğunluğu 15 Kasım 00:00’da başlar ve 31 Aralık 23:59’a kadar sürer.

Sabit dönem

Kural, belirli bir tarih ve saat aralığında uygulanır ve tekrarlanmaz. Tek seferlik olaylar için kullanın.

Parametreler:

• startDateTime: Kesin başlangıç tarihi ve saati
• endDateTime: Kesin bitiş tarihi ve saati

Örnek: Ürün lansmanı haftasında, 15-22 Mart 2025 tarihleri arasında özel kurallar uygulayın.

Birden fazla kuralı bir arada kullanma

Periyodiklikten en iyi şekilde, birden fazla kuralı bir arada kullanarak yararlanabilirsiniz. Farklı zaman koşulları için ayrı parametreler tanımlayın; simülasyon da her an için geçerli kuralı belirlesin.

Örnek: Birden fazla vardiyada işlem süresi

Vardiyaya göre işlem sürelerinin değiştiği bir üretim sürecini ele alalım:

Kural adı	Periyodiklik	İşlem süresi dağılımı
Gündüz vardiyası	Her hafta içi, 08:00-16:00	Normal(30 dk, 5 dk)
Akşam vardiyası	Her hafta içi, 16:00-00:00	Normal(45 dk, 10 dk)
Hafta sonu ekibi	Her hafta sonu günü, 10:00-18:00	Normal(60 dk, 15 dk)
Gece/Varsayılan	Varsayılan	Normal(90 dk, 20 dk)

Gündüz vardiyası en hızlıdır (tam kadro, dinlenmiş çalışanlar). Akşam vardiyası daha yavaştır (daha az gözetim). Hafta sonu en yavaş dönemdir (asgari kadro). Varsayılan kural gece saatlerini kapsar.

Kural önceliği

Birden fazla kural eşleşebilecek durumlarda:

1. Kurallar, yapılandırmanızda tanımlandıkları sırayla değerlendirilir
2. İlk eşleşen kural uygulanır (en üstteki önceliklidir)
3. Varsayılan kurallar yalnızca başka hiçbir kural uygulanmadığında eşleşir

İpucu: Daha özel kuralları genel kuralların üstüne yerleştirin. Hafta içi ve hafta sonu için farklı davranışlar istiyorsanız “Her hafta içi günü” kuralını “Her gün” kuralından önce ekleyin.

Periyodiklik nerelerde kullanılır?

Periyodiklik birçok simülasyon parametresine uygulanabilir:

Parametre	Periyodiklik kullanım alanı
Vaka girişleri	Mesai saatlerinde daha yüksek, gece daha düşük giriş oranları
İşlem süreleri	Tam kadroyla daha hızlı, çalışma saatleri kısaldığında daha yavaş işlem
Kaynak kapasitesi	Yoğun saatlerde daha fazla çalışan, gece asgari kadro
Atlama olasılıkları	Hafta sonları veya tatillerde farklı yönlendirme kuralları
Gateway olasılıkları	Günün saatine göre farklı karar örüntüleri

Uygulamalı örnek: Müşteri destek merkezi

Müşteri desteği simülasyonunda periyodikliğin birden fazla parametrede nasıl çalıştığını gösteren gerçekçi bir örnek:

Giriş oranı yapılandırması

Periyodiklik	Giriş oranı
Her hafta içi 09:00-18:00	Poisson(saatte 50)
Her hafta içi 18:00-22:00	Poisson(saatte 20)
Her hafta sonu günü 10:00-16:00	Poisson(saatte 15)
Varsayılan	Poisson(saatte 5)

Mesai saatlerinde yoğun, akşamları orta düzeyde, hafta sonu ve gece saatlerinde ise düşük giriş olur.

İşlem süresi yapılandırması

Periyodiklik	Dağılım
Her hafta içi 09:00-17:00	Üçgensel(10, 20, 45 dk)
Her hafta sonu günü	Üçgensel(20, 40, 90 dk)
Varsayılan	Üçgensel(30, 60, 120 dk)

Tam kadro çalışılan yoğun saatlerde işlemler en hızlı, hafta sonları ve mesai saatleri dışında daha yavaştır.

Personel kapasitesi yapılandırması

Periyodiklik	Kullanılabilir temsilci sayısı
Her hafta içi 09:00-18:00	10 temsilci
Her hafta içi 18:00-22:00	4 temsilci
Her hafta sonu günü 10:00-16:00	3 temsilci
Varsayılan	1 temsilci

Mesai saatlerinde tam kadro, diğer zamanlarda daha sınırlı personel bulunur.

Kurallar birlikte nasıl işler?

Salı günü saat 10:00’da:

• Girişler saatte 50 oranını kullanır
• İşlemler hızlı üçgensel dağılıma göre gerçekleşir
• 10 temsilci kullanılabilir

Salı günü saat 20:00’de:

• Girişler saatte 20’ye düşer
• İşlemler varsayılan, daha yavaş dağılıma göre gerçekleşir
• Yalnızca 4 temsilci kullanılabilir

Cumartesi günü saat 14:00’te:

• Girişler saatte 15 olur
• İşlemler hafta sonu dağılımına göre gerçekleşir
• 3 temsilci kullanılabilir

En iyi uygulamalar

1. Varsayılan kuralla başlayın

Önce mutlaka Varsayılan kuralı tanımlayın. Böylece diğer kuralların açıkça kapsamadığı tüm zamanlar için bir kuralınız olur.

2. Genelden özele ilerleyin

Önce genel örüntülerle başlayın (hafta içi ve hafta sonu), ardından ihtiyaç duydukça daha özel kurallar ekleyin (tek tek vardiya saatleri).

3. Başlangıçta basit tutun

Saatlik veya mevsimsel ayrıntılar eklemeden önce hafta içi ve hafta sonu ayrımını yapın. Karmaşıklığı daha sonra artırabilirsiniz.

4. Örüntüleri verilere dayandırın

Mümkün olduğunda gerçek örüntüleri anlamak için geçmiş verilerinizi analiz edin. Giriş oranlarını, işlem sürelerini ve personel sayısını saatlere ve haftanın günlerine göre inceleyin.

5. Sınır durumlarını test edin

Kurallarınızın geçiş saatlerini doğru ele aldığını doğrulayın:

• Vardiya değişirken tam 17:00’de ne olur?
• Gece yarısı doğru şekilde ele alınıyor mu?
• Ay sonu kuralları, gün sayısı farklı aylarda da çalışıyor mu?

6. Kurallarınızı belgeleyin

Karmaşık periyodiklik yapılandırmalarını sonradan anlamak zor olabilir. Her kuralın neden var olduğunu ve hangi iş örüntüsünü temsil ettiğini belgeleyin.

Sonraki adımlar

Kaynaklar

Değişen kaynak kapasitesini modellemek için periyodiklik ayarını kullanın.