BPMN, UML ve akış şeması karşılaştırması: Hangi diyagramı seçmelisiniz?

BPMN ile UML arasındaki fark, neyi modellemek istediğinize bağlıdır. BPMN, iş süreçlerini ve işin katılımcılar arasında nasıl ilerlediğini gösterir. UML, yazılımın yapısını ve davranışını tanımlar. Akış şemasıysa adımları ve kararları hızlıca, resmî olmayan bir biçimde gösterir. Görünüşleri benzer olsa da birbirlerinin yerine kullanılamazlar.

Bu sayfada her gösterimin ne için kullanıldığını karşılaştırıyor, seçim yapmanızı sağlayacak bir tablo sunuyor ve kendi gösterimimiz yerine neden BPMN 2.0 ile modelleme yaptığımızı açıklıyoruz.

Her gösterim neyi modeller?

BPMN 2.0, Business Process Model and Notation ifadesinin kısaltmasıdır. Object Management Group (OMG) tarafından sürdürülür ve iş süreçlerini modeller: katılımcıları, etkinlikleri, sıralamayı, kararları ve işi başlatan ya da kesintiye uğratan olayları gösterir. Semboller ve bunları bağlama kuralları tanımlıdır; bu sayede bir model bu kurallara göre doğrulanabilir. BPMN 2.0 ayrıca modelleri araçlar arasında paylaşmak için bir XML biçimi tanımlar. Gösterime giriş için BPMN 2.0’ın ne olduğunu öğrenin.

UML, Unified Modeling Language ifadesinin kısaltmasıdır. Yine OMG standardı olan UML, yazılım sistemlerini ve davranışlarını açıklamak için kullanılır. Sınıf, bileşen, dağıtım, sıralama, etkinlik, durum makinesi ve kullanım senaryosu diyagramlarını kapsar. Süreç modellemeyle en çok örtüşen tür, etkinlik diyagramlarıdır.

Akış şemaları, adımları ve kararları şekillerle ve oklarla gösterir. Bunları yöneten ortak bir standart veya sabit bir kural dizisi yoktur. Bu nedenle ekipler yerel kurallar belirler: çizmesi hızlıdır, ancak iki kişi aynı diyagramı farklı yorumlayabilir. İngilizcede flow chart, flow-chart ve sık yapılan bir yazım hatası olan flow charter biçimlerinde yazılsa da hepsi aynı gayriresmî diyagramı anlatır.

BPMN, UML ve akış şeması: Hangisini seçmelisiniz?

Önce oluşturmanız gereken artefaktı belirleyin, ardından ortadaki sütundan uygun gösterimi seçin.

Soru, hangi gösterimin tanıdık göründüğü değil; diyagramın ne anlatması ve çizdikten sonra kimlerin kullanması gerektiğidir.

Ekibinizle nasıl ilerleyebilirsiniz? Önce oluşturacağınız artefaktı tek cümleyle tanımlayın ve araç seçerek başlamayın. Bir sağlayıcının veya eski bir lisansın tercihi, gösterim seçimi için gerekçe değildir. İki gösterim de uygunsa, daha fazla kişinin yardım almadan yorumlayabileceğini seçin. Adlandırma, düzen ve ayrıntı düzeyi gibi ek kuralları da yazılı hâle getirin; böylece bir sonraki model kendi kurallarını icat etmez. İyi bir test için diyagramı atölyede bulunmamış birine verip sırada ne olduğunu sorun. Yanıtlayamıyorsa sorun genellikle gösterim değildir.

BPMN ile UML neden benzer görünür?

UML etkinlik diyagramında da BPMN süreç diyagramında da etkinlikler için köşeleri yuvarlatılmış dikdörtgenler, kararlar için eşkenar dörtgenler ve paralel yollar için çubuklar kullanılabilir. İlk bakışta birbirlerine çok benzeyebilirler.

Şekillerin taşıdığı anlam farklıdır. UML etkinlik diyagramı, yazılım veya sistem bağlamındaki davranışı açıklar. BPMN diyagramı ise insanlar, departmanlar ve sistemler gibi katılımcıların yürüttüğü işleri gösterir. BPMN’de katılımcılar, kulvarlar, mesaj akışları ve olaylar için belirli öğeler bulunur. UML etkinlik diyagramları bu iş süreci kavramlarını aynı şekilde sunmaz.

BPMN, UML ve akış şemalarını birlikte kullanabilir misiniz?

Evet, her diyagramda hangi gösterim dilinin kullanıldığını belirttiğiniz sürece:

• İş sürecini BPMN ile, bu süreci destekleyen yazılımı UML ile belgeleyin. Ortak bir ad veya tanımlayıcı kullanarak aralarındaki bağlantıyı açıkça belirtin.
• BPMN süreci yazılımı kapsasa bile yazılım tasarımı için UML kullanın. Her model farklı bir soruyu yanıtlar.

Bir kuruluş genelinde birden fazla gösterim dili kullanmak sorun değildir; biz de kullanıyoruz. Sorun, bunları tek bir diyagramda açıklama yapmadan karıştırmaktır. Okuyucu bir şeklin etkinlik mi, yazılım öğesi mi yoksa resmî olmayan bir adım mı olduğunu anlayamıyorsa diyagrama güvenemez.

Akış şeması ne zaman daha iyi bir seçimdir?

BPMN ile akış şeması arasındaki seçim, aynı sorunun daha küçük ölçekte ele alınmasıdır ve yanıt genellikle bakım kolaylığıyla ilgilidir. Kısa bir prosedür, atölye taslağı ya da tek seferlik bir açıklama için akış şeması daha uygundur: birkaç adım ve bir karar, ekibin henüz ihtiyaç duymadığı bir yapıya gerek kalmadan gösterilebilir.

Diyagramın tutarlı biçimde okunması, gösterim dili kurallarına göre denetlenmesi, gelecek çeyrekte yeniden incelenmesi ya da ekipler arasında paylaşılması gerekiyorsa BPMN’i seçin. Emin değilseniz önce taslağı çizin, süreç modellenmeye değer hâle geldiğinde BPMN ile resmîleştirin. Diyagram türlerine daha geniş bir bakış için süreç haritalamanın ne olduğuna göz atın. Eski bir diyagram aracından geçiş yapıyorsanız BPMN için Visio alternatiflerini inceleyin.

Ekibinizin hâlihazırda kullandığı akış şemalarına ne olacak? Bunları model olarak değil, girdi olarak değerlendirin. Atölyede çizilen bir taslak, kapsam üzerinde uzlaşmanın çoğu zaman en hızlı yoludur. Süreç önem kazandığında bunu BPMN ile yeniden çizmek bir iki saat sürer; böylece akış şeması rakip değil, taslak işlevi görür. Kaçındığımız şey, aynı süreci iki gösterim dilinde iki kez güncel tutmaktır. Böyle olunca iki sürümden hiçbiri doğru bilgi kaynağı olmaz ve hangisinin güncel olduğu toplantının ana gündemine dönüşür.

BPMN modelini farklı araçlarda kullanılabilir durumda nasıl tutarsınız?

Gösterim dilinin standart kaldığı ve dosyayı dışarı aktarabildiğiniz bir yerde çizin. ProcessMind, BPMN 2.0 modellerini tarayıcıda oluşturmanıza olanak tanır ve BPMN dosyalarını içe ve dışa aktarır. Böylece diyagram, çizildiği ürüne bağlı kalmaz. Modeli Process Mining ile incelenen sürecin yanında da tutabilirsiniz. Böylece amaçladığınız süreçle sistemlerinizin kaydettiği süreci karşılaştırabilirsiniz.

ProcessMind modelleme çalışma alanının nasıl çalıştığını görün veya desteklenen BPMN öğelerini inceleyin.